KURZSCHRIFT
Die
Punktschrift (Brailleschrift, Blindenschrift)
ermöglicht den blinden Menschen die schriftliche Kommunikation. Da die normale
Punktschrift, die sogenannte Vollschrift, nur wenige
Zeichen hat (für jeden Buchstaben und einige Sonderzeichen je eines) nimmt die
Darstellung eines Textes in Vollschrift meist sehr viel Platz (Papier) in
Anspruch. Deshalb wurde die Kurschrift eingeführt, in welche eine Form der
„Komprimierung“, oder der „Stenographie“ eines Textes ähnlich kommt. Ganz
Wortteile oder Buchstabenabfolgen werden als eigenes Zeichen oder eine
Kombination (sogenannte Kürzungen) von Zeichen
definiert, aus denen baut man den Text dann in platzsparender
Form auf. Diese Auflistung enthält alle Kürzungen der deutschensprachigen Kurzschrift.
VORBEMERKUNG:
- Alle Kürzungen, zu denen keine Bedingung geschrieben
steht, dürfen in jeder Stellung vorkommen.
- Die Kürzungen aus zwei Zeichen werden immer im Wort
gebraucht.
- Der Punkt 5, auch Umlautspunkt genannt, hat die
Eigenschaft, in vorgestzter Stelleung
den
Hauptvokal der darauf folgende Kürzung zu
ändern, nämlich: a zu ä / o zu ö / u zu ü und
umgekehrt.
- Der Punkt 6 dagegen hat die Fähigkeit die folgende
Kürzung in die Vollschrift zurückzuversetzen.
- Ein Komma vor einer Kürzung, die nur allein stehen
dürfte, macht diese auch im Wort möglich.
Wenn in
dieser HTML-Version die Sonderzeichen nicht richtig wiedergegeben werden
oder wenn
die Tabelle ausgedruckt werden möchte, verwende man die Word-Version
www.reliefs.ch/kurzschrift.doc (download)
|
DIE
NUMERIERUNG DER PUNKTE: |
1
= O O = 4 |
|||
|
|
|
|
2
= O O = 5 |
|
|
O
= Punkt |
X
= kein Punkt |
|
3
= O O = 6 |
|
|
|
|
|
|
|
|
DIE
KÜRZUNGEN: |
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
[1] |
|
|
|
|
|
O
X |
a |
alleistehend |
ABER |
|
|
X
X |
,a |
im
Wort |
ABER... |
|
|
X
X |
a... |
am
Anfang |
ALL... |
|
|
|
ao |
|
ALSO |
|
|
[1,2] |
|
|
|
|
|
O
X |
b |
alleinstehend |
BEI |
|
|
O
X |
,b… |
am
Anfang |
BEI... |
|
|
X
X |
bb |
|
BLEIB |
|
|
|
bd |
|
BEID |
|
|
|
bf |
|
BRIEF |
|
|
|
bg |
|
BRING |
|
|
|
bl |
|
BLIND |
|
|
|
bs |
alleinstehend |
BIS |
|
|
|
b(st) |
|
BIST |
|
|
|
|
(aber
"st" ist ja auch schon eine Kürzung) |
|
|
|
[1,4] |
|
|
|
|
|
O
O |
c |
alleinstehend |
SICH |
|
|
X
X |
c |
im
Wort |
...EN... |
|
|
X
X |
(Punkt
6)c |
im
Wort |
...C... |
|
|
[1,4,5] |
|
|
|
|
|
O
O |
d |
alleinstehend |
DAS |
|
|
X
O |
,d |
|
DÜRF |
|
|
X
X |
d(au) |
|
DARAUF |
|
|
|
db |
|
DABEI |
|
|
|
d(ch) |
|
DOCH |
|
|
|
d(ck) |
|
DRUCK |
|
|
|
dd |
|
DADURCH |
|
|
|
df |
|
DAFÜR |
|
|
|
dg |
|
DAGEGEN |
|
|
|
dh |
|
DAHER |
|
|
|
dje |
|
DASJENIGE |
|
|
|
dk |
|
DANK |
|
|
|
dm
|
|
DAMIT |
|
|
|
dn |
|
DENN |
|
|
|
dr |
|
DIR |
|
|
|
dse |
|
DASSELBE |
|
|
|
d(ss) |
|
DESSEN |
|
|
|
dt |
|
DEMOKRAT |
|
|
|
d(tsch) |
|
DEUTSCH |
|
|
|
|
(das
"t" braucht es nicht bei d(sch) = deusch
) |
||
|
|
dü |
|
DARÜBER |
|
|
|
dv |
|
DAVON |
|
|
|
dz |
|
DAZU |
|
|
[1,5] |
|
|
|
|
|
O
X |
e |
alleinstehend |
DEN |
|
|
X
O |
,e |
|
SETZ |
|
|
X
X |
ea |
|
ETWA |
|
|
|
ej(en) |
|
DENJENIGEN
|
|
|
|
eo |
|
EBENSO |
|
|
[1,2,4] |
|
|
|
|
|
O
O |
f |
alleinstehend |
FÜR |
|
|
O
X |
...f
|
am
Schluss |
...FALLS
|
|
|
X
X |
,f...
|
im
Wort |
FÜR...
|
|
|
|
fd |
|
FREUND |
|
|
|
ff |
|
HOFF |
|
|
|
fg |
|
FOLG |
|
|
|
fh |
|
FÜHR |
|
|
|
f(ig) |
|
FERTIG |
|
|
|
f(ll) |
|
FALL |
|
|
|
fr |
|
FRAG |
|
|
[1,2,4,5] |
|
|
|
|
|
O
O |
g |
alleinstehend |
GEGEN |
|
|
O
O |
,g |
im
Wort |
GEGEN |
|
|
X
X |
gb |
|
GIBT |
|
|
|
g(ch) |
|
GLEICH |
|
|
|
g(ck) |
|
GLüCK |
|
|
|
gd |
|
GRUND |
|
|
|
gf |
|
GESCHÄFT |
|
|
|
gg |
|
GELEGEN |
|
|
|
g(sch) |
|
GESELLSCHAFT |
|
|
|
g(ss) |
|
GROSS |
|
|
|
gü |
|
GEGENÜBER |
|
|
|
gw |
|
GEGENWART |
|
|
|
gz |
|
GANZ |
|
|
[1,2,5] |
|
|
|
|
|
O
X |
h |
|
HATT |
|
|
O
O |
,h |
|
HAB |
|
|
X
X |
h |
am
Schluss |
...HEIT |
|
|
|
hd |
|
HAND |
|
|
|
hf |
|
HAFT |
|
|
|
hp |
|
HAUPT |
|
|
|
hr |
|
HIER |
|
|
|
h(st) |
|
HAST |
|
|
|
ht |
|
HAT |
|
|
[2,4] |
|
|
|
|
|
X
O |
i |
alleinstehend |
IHR |
|
|
O X |
,i |
|
SITZ |
|
|
X X |
(Punkt 5)i |
|
ISMUS
|
|
|
|
ig |
|
IRGEND |
|
|
|
ih |
|
IHN |
|
|
[2,4,5] |
|
|
|
|
|
X
O |
j |
alleinstehend |
JETZT |
|
|
O
O |
...j |
im
Wort |
...JENIG
|
|
|
X
X |
...j |
am
Schluss |
...ION |
|
|
|
j(ch) |
|
JEDOCH |
|
|
|
jd |
|
JED |
|
|
|
jh |
|
JAHRHUNDERT |
|
|
|
j(ig) |
|
JETZIG |
|
|
|
jr |
|
JAHR |
|
|
[1,3] |
|
|
|
|
|
O
X |
k |
alleinstehend |
KANN |
|
|
X
X |
...k |
am
Schluss |
...KEIT |
|
|
O
X |
,k |
|
KÖNN |
|
|
|
kf |
|
KRAFT |
|
|
|
k(mm) |
|
KOMM |
|
|
|
kp |
|
KAPITAL |
|
|
|
kt |
|
KONNT |
|
|
|
k(st) |
|
KANNST |
|
|
|
kz |
|
KURZ |
|
|
[1,2,3] |
|
|
|
|
|
O
X |
l |
alleinstehend |
LÄSST |
|
|
O X |
,l |
|
LASS |
|
|
O X |
lb |
|
LEB |
|
|
|
l(ch) |
|
LEICHT |
|
|
|
lg |
|
LANG |
|
|
|
lt |
|
LETZT |
|
|
[1,3,4] |
|
|
|
|
|
O
O |
m |
alleinstehend |
MAN |
|
|
X
X |
...m
|
am
Schluss |
...MAL |
|
|
O
X |
,m |
|
MÜSS |
|
|
|
m(ig) |
|
MALIG |
|
|
|
mk |
|
MUSIK |
|
|
|
ml |
|
MATERIAL |
|
|
|
m(ll) |
|
MATERIELL |
|
|
|
m(lich) |
|
MÖGLICH |
|
|
|
mn |
|
MANN |
|
|
|
mr |
|
MIR |
|
|
|
...ms |
am
Schluss |
...MALS |
|
|
|
m(sch) |
|
MASCHIN |
|
|
|
m(ss) |
|
MUSS |
|
|
|
mt |
|
MITTEL |
|
|
[1,3,4,5] |
|
|
|
|
|
O
O |
n |
alleinstehend |
NICHT |
|
|
X
O |
,n |
|
NICHT
|
|
|
O
X |
...(Punkt
5)n |
|
ATION
|
|
|
|
nb |
|
NEBEN |
|
|
|
n(ch) |
|
NOCH |
|
|
|
nd |
|
NACHDEM |
|
|
|
nh |
|
NEHM |
|
|
|
n(lich) |
|
NATÜRLICH |
|
|
|
nm |
|
NAHM |
|
|
|
n(mm) |
|
NOMMEN |
|
|
|
nr |
|
NUR |
|
|
|
ns |
|
NICHTS |
|
|
|
n(st) |
|
NÄCHST |
|
|
|
nt |
|
NATUR |
|
|
|
nw |
|
NOTWENDIG |
|
|
|
nz |
|
NUTZ |
|
|
[1,3,5] |
|
|
|
|
|
O
X |
o |
alleinstehend |
ODER |
|
|
X
O |
,o |
|
WOLL |
|
|
O
X |
oe |
|
OHNE |
|
|
|
o(en) |
|
WORDEN |
|
|
[1,2,3,4] |
|
|
|
|
|
O
O |
p |
alleinstehend |
SO |
|
|
O
X |
,p |
im
Wort |
SO |
|
|
O
X |
pg |
|
PARAGRAPH |
|
|
|
ph |
|
PHILOSOPH |
|
|
|
pk |
|
POLITIK |
|
|
|
p(lich) |
|
PLÖTZLICH |
|
|
|
pn |
|
PERSON |
|
|
|
p(sch) |
|
POLITISCH |
|
|
|
pt |
|
PUNKT |
|
|
|
pz |
|
PLATZ |
|
|
[1,2,3,4,5] |
|
|
|
|
|
O
O |
q |
alleinstehend |
VOLL |
|
|
O
O |
,q |
im
Wort |
VOLL |
|
|
O
X |
q |
im
Wort |
LL |
|
|
|
q... |
nur
als Präfix PRO... |
|
|
|
[1,2,3,5] |
|
|
|
|
|
O
X |
r |
|
DER |
|
|
O
O |
,r |
|
FAHR |
|
|
O
X |
rb |
|
REHABILIT |
|
|
|
r(ck) |
|
RÜCK |
|
|
|
rg |
|
REGIER |
|
|
|
rje |
|
DERJENIGE |
|
|
|
rk |
|
REPUBLIK |
|
|
|
rr |
|
HERR |
|
|
|
rse |
|
DERSELBE |
|
|
|
rt |
|
RECHT |
|
|
[2,3,4] |
|
|
|
|
|
X
O |
s
|
alleinstehend |
SIE |
|
|
O
X |
s |
im
Wort |
SELB |
|
|
O
X |
,s
|
|
SOLL |
|
|
|
s(ch) |
|
SOLCH |
|
|
|
sd |
|
SIND |
|
|
|
sg |
|
SAG |
|
|
|
sl |
|
SOZIAL |
|
|
|
sn |
|
SONDERN |
|
|
|
sp |
|
SPRACH |
|
|
|
sr |
|
SEHR |
|
|
|
ss |
|
BESSER |
|
|
|
s(st) |
|
SELBST |
|
|
|
sz |
|
SATZ |
|
|
[2,3,4,5] |
|
|
|
|
|
X
O |
t |
alleinstehend |
MIT |
|
|
O
O |
,t |
im
Wort |
MIT |
|
|
O
X |
tf |
|
TREFF |
|
|
|
tg |
|
TRAG |
|
|
|
tk |
|
TECHNIK |
|
|
|
t(sch) |
|
TECHNISCH |
|
|
|
tw |
|
ETWAS |
|
|
|
tz |
|
TROTZ |
|
|
|
|
|
|
|
|
[1,3,6] |
|
|
|
|
|
O
X |
u |
alleinstehend |
UND |
|
|
X
X |
,u |
im
Wort |
UND |
|
|
O
O |
...u |
im
Wort |
UNG
|
|
|
|
u... |
am
Anfang |
WURD... |
|
|
[1,2,3,6] |
|
|
|
|
|
O
X |
v |
alleinstehend |
VON |
|
|
O
X |
,v |
im
Wort |
VON |
|
|
O
O |
(Punkt
5)v |
|
ATIV
|
|
|
|
vh |
|
VERHÄLTNIS |
|
|
|
vk |
|
VOLK |
|
|
|
vl |
|
VIEL |
|
|
|
vm |
|
VOM |
|
|
|
vt |
|
VIELLEICHT |
|
|
[2,4,5,6] |
|
|
|
|
|
X
O |
w |
|
WAS |
|
|
O
O |
...w |
am
Schluss |
...WÄRTS |
|
|
X
O |
wd |
|
WIRD |
|
|
|
wg |
|
WEG
|
|
|
|
wh |
|
WAHR |
|
|
|
wk |
|
WIRK |
|
|
|
wl |
|
WOHL |
|
|
|
wn |
|
WENN |
|
|
|
w(ll) |
|
WILL |
|
|
|
wr |
|
WIR |
|
|
|
wt |
|
WEIT
|
|
|
[1,3,4,6] |
|
|
|
|
|
O
O |
x |
alleinstehend |
IMMER |
|
|
X
X |
x
|
im
Wort |
MM |
|
|
O
O |
...x |
am
Schluss |
...NIS
(muss nicht am Schluss sein) |
|
|
|
x... |
nur
als Präfix |
EX... |
|
|
|
,x |
im
Wort |
IMMER |
|
|
|
(Punkt
6)x |
|
X |
|
|
[1,3,4,5,6] |
|
|
|
|
|
O
O |
y |
im
Wort |
EL |
|
|
X
O |
y... |
am
Anfang |
WELCH... |
|
|
O
O |
,y |
|
STELL |
|
|
|
(Punkt 6)y |
|
Y |
|
|
[1,3,5,6] |
|
|
|
|
|
O
O |
z |
|
ZU |
|
|
X
O |
,z |
im
Wort |
ZU |
|
|
O
O |
z(ck) |
|
ZURÜCK |
|
|
|
zl |
|
ZAHL |
|
|
|
zm |
|
ZUM |
|
|
|
zn |
|
ZUNÄCHST |
|
|
|
zr |
|
ZUR |
|
|
|
zs |
|
ZUSAMMEN |
|
|
|
zt |
|
ZEIT |
|
|
|
zw |
|
ZWISCHEN |
|
|
[1,2,3,4,6] |
|
|
|
|
|
O
O |
(ge) |
im
Wort |
GE |
|
|
O
X |
(ge) |
alleinstehend |
GEWESEN |
|
|
O
O |
,(ge) |
|
|
|
|
|
(ge)w |
|
GEWORDEN |
|
|
[1,2,3,4,5,6] |
|
|
|
|
|
O
O |
(es) |
alleinstehend |
ES |
|
|
O
O |
|
|
|
|
|
O
O |
|
|
|
|
|
[1,2,3,5,6] |
|
|
|
|
|
O
X |
(em) |
im
Wort |
EM |
|
|
O
O |
(em) |
alleinstehend |
DEM |
|
|
O
O |
(em)j |
im
Wort |
DEMJENIG |
|
|
|
(em)s |
im
Wort |
DEMSELB |
|
|
[2,3,4,6] |
|
|
|
|
|
X
O |
(ss) |
im
Wort |
SS |
|
|
O
X |
(ss) |
alleinstehend |
DASS |
|
|
O
O |
(ss) |
nur
als Päfix |
ENT |
|
|
|
...(ss) |
am
Schluss |
...SAM |
|
|
|
,(ss) |
|
SPRECH |
|
|
[2,3,4,5,6] |
|
|
|
|
|
X O |
(st) |
im
Wort |
ST |
|
|
O
O |
(st) |
alleinstehend |
IST |
|
|
O O |
(st)s |
|
STEHTS |
|
|
|
(st)t |
|
STAAT |
|
|
|
,(st) |
|
STAND |
|
|
[1,6] |
|
|
|
|
|
O
X |
(au)im
Wort |
|
AU |
|
|
X
X |
(au) |
alleinstehend |
AUF |
|
|
X
O |
,(au)
|
im
Wort |
AUF |
|
|
[1,2,6] |
|
|
|
|
|
O
X |
(eu) |
im
Wort |
EU |
|
|
O
X |
(eu) |
alleinstehend |
WIE |
|
|
X
O |
,(eu) |
im
Wort |
WIE |
|
|
[1,4,6] |
|
|
|
|
|
O
O |
(ei) |
im
Wort |
EI |
|
|
X
X |
(ei) |
alleinstehend |
ALS |
|
|
X
O |
,(ei) |
im
Wort |
WEIS |
|
|
[1,4,5,6] |
|
|
|
|
|
O
O |
(ch) |
im
Wort |
CH |
|
|
X
O |
(ch) |
alleinstehend |
DURCH |
|
|
X
O |
,(ch) |
im
Wort |
DURCH |
|
|
|
(ch)... |
nur
am Anfang |
MÖCHT... |
|
|
|
(ch)k |
|
CHARAKTER |
|
|
[1,5,6] |
|
|
|
|
|
O
X |
(sch) |
im
Wort |
SCH |
|
|
X
O |
(sch) |
alleinstehend |
SCHON |
|
|
X
O |
(sch) |
nur
als Suffix |
SCHAFT |
|
|
|
(sch)b |
|
SCHREIB |
|
|
|
(sch)g |
|
SCHLAG |
|
|
|
(sch)t |
|
SCHRIFT |
|
|
|
(sch)(ss) |
|
SCHLUSS |
|
|
|
(sch)(ig) |
|
SCHWIERIG |
|
|
|
,(sch) |
|
SCHRIEB |
|
|
|
(Punkt
5)(sch) |
|
ISTISCH |
|
|
[1,2,4,6] |
|
|
|
|
|
O
O |
(ein) |
|
EIN |
|
|
O
X |
,(ein) |
|
EINANDER |
|
|
X
O |
|
|
|
|
|
[1,2,4,5,6] |
|
|
|
|
|
O
O |
(er) |
|
ER |
|
|
O
O |
,(er) |
|
ANDER |
|
|
X
O |
|
|
|
|
|
[1,2,5,6] |
|
|
|
|
|
O
X |
ü |
alleinstehend |
ÜBER |
|
|
O
O |
,ü |
im
Wort |
ÜBER |
|
|
X
O |
ü...
|
am
Anfang |
WÜRD... |
|
|
|
üh |
|
ÜBERHAUPT |
|
|
|
ü(ig) |
|
ÜBRIG |
|
|
[2,4,6] |
|
|
|
|
|
X
O |
ö |
alleinstehnd |
SEIN |
|
|
O
X |
ö(lich) |
|
ÖFFENTLICH |
|
|
X
O |
,ö |
|
MÖG |
|
|
[2] |
|
|
|
|
|
X
X |
, |
|
, |
|
|
O
X |
(Zahl), |
|
ERSTENS |
|
|
X X |
|
|
|
|
|
[2,3] |
|
|
|
|
|
X X |
(be) |
|
BE |
|
|
O
X |
(be) |
am
Schluss |
; |
|
|
O
X |
(be) |
am
Anfang |
BESONDERS |
|
|
|
(Zahl)(be) |
|
ZWEITENS |
|
|
[2,5] |
|
|
|
|
|
X
X |
(al) |
|
AL |
|
|
O
O |
(al) |
am
schluss |
: |
|
|
X
X |
(al) |
alleinstehend |
UM |
|
|
[2,5,6] |
|
|
|
|
|
X
X |
(um) |
im
Wort |
UN |
|
|
O
O |
(un) |
alleinstehned |
UNTER |
|
|
X
O |
,(un) |
im
Wort |
UNTER |
|
|
|
(Zahl)(un) |
|
VIERTENS |
|
|
[2,6] |
|
|
|
|
|
X
X |
? |
|
? |
|
|
O
X |
? |
nicht
am Schluss |
OR |
|
|
X
O |
? |
alleinstehend |
VOR |
|
|
|
,?... |
nicht
am Schluss |
VOR... |
|
|
|
(Zahl)? |
|
FÜNFTENS |
|
|
[2,3,5] |
|
|
|
|
|
X
X |
! |
am
Schluss |
! |
|
|
O
O |
! |
nicht
am Schluss |
AN |
|
|
O
X |
(Zahl)! |
|
SECHSTENS |
|
|
[2,3,5,6] |
|
|
|
|
|
X
X |
(eh) |
im
Wort |
EH |
|
|
O
O |
(eh) |
alleinstehend |
MEHR |
|
|
O
O |
,(eh) |
im
Wort |
MEHR |
|
|
|
(eh)
|
|
(
|
|
|
|
(Punkt
6)(eh) |
|
(
(in einer Klammer) |
|
|
|
(Zahl)(eh)
|
|
SIEBTENS |
|
|
[2,3,6] |
|
|
|
|
|
X
X |
(te) |
nicht
am Anfang |
TE |
|
|
O
X |
(te) |
alleinstehend |
IHM |
|
|
O
O |
(te) |
am
Anfang |
"(Anfühungszeichen) |
|
|
|
(Zahl)(te) |
|
ACHTENS |
|
|
[3,5] |
|
|
|
|
|
X
X |
(in) |
|
IN |
|
|
X
O |
,(in)
|
|
INTERESS |
|
|
O
X |
(Punkt
6)(in) |
|
* |
|
|
|
(Zahl)(in) |
|
NEUNTENS |
|
|
[3,5,6] |
|
|
|
|
|
X
X |
(ar) |
nicht
am Schluss |
AR |
|
|
X
O |
ar |
alleinstehend |
WAR |
|
|
O
O |
(ar)b |
|
ARBEIT |
|
|
|
(Zahl)(ar) |
|
NULLTENS |
|
|
[3] |
|
|
|
|
|
X
X |
(des) |
nicht
am Schluss |
DES |
|
|
X
X |
(des) |
am
Schluss |
.
(Punkt) |
|
|
O
X |
|
|
|
|
|
[3,6] |
|
|
|
|
|
X
X |
(im) |
alleinstehend |
IM |
|
|
X
X |
(im)... |
als
Präfix |
VER |
|
|
O
O |
(im) |
im
Wort |
IM |
|
|
|
(im) |
|
-
(Trennungsstrich) |
|
|
|
(Punkt6)(im) |
|
-
(Gedankenstrich) |
|
|
[6] |
|
|
|
|
|
X
X |
(Punkt6) |
|
'
(Apostroph) |
|
|
X
X |
|
|
|
|
|
X
O |
|
|
|
|
|
[3,4] |
|
|
|
|
|
X
O |
(auch) |
alleinstehend |
AUCH |
|
|
X
X |
(auch) |
(als
Präfix) |
ALS |
|
|
O
X |
,(auch) |
|
BRAUCH |
|
|
[3,4,5] |
|
|
|
|
|
X
O |
ä |
alleinstehend |
HÄT |
|
|
X
O |
äd |
|
WÄHREND |
|
|
O
X |
ä(lich) |
|
ÄHNLICH |
|
|
|
(Punkt
5)ä |
|
ITÄT |
|
|
[3,4,5,6] |
|
|
|
|
|
X
O |
(ich) |
alleinstehend |
ICH |
|
|
X
O |
|
|
|
|
|
O
O |
|
|
|
|
home zurück zu den sprachlichen
Projekten